Müze: Katmanlar, İzler ve Hafıza

Atelier Brückner tarafından tasarlanan ve uluslararası ödüller kazanmış müze, bu eserlerin büyük bir bölümünü bulundukları yerde sergileyerek ziyaretçilere hamamın geçmişiyle iletişim kurma imkanı sunar.

Dünyada, işlevini sürdüren tarihi bir hamam ile birlikte kurgulanmış tek müze olan bu yapı, yaşayan bir geleneği arkeolojik mirasla aynı alanda bir araya getirir.

Hamam, büyük ölçüde görünmeyen sistemler üzerine kuruludur. Kanallar, ısıtma hatları ve su depoları, yapı boyunca suyu ve ısıyı taşır ve kontrol eder.

Müze, suyun hamama nasıl ulaştığını, hamam içinde nasıl dağıldığını ve sıcaklığının nasıl değiştiğini görünür kılar. Ziyaretçiler mekanlar arasında ilerledikçe bu süreci deneyimleyerek hamamın işleyişini kavrar.

Müzenin avlusunda yer alan dijital paneller, bu ağı görünür kılar; hamamın ardındaki mühendisliği anlaşılır ve izlenebilir hale getirir.

Zeyrek Çinili Hamam, adını bir zamanlar duvarlarını süsleyen İznik çinilerinden alır. 16. yüzyılda bu yapı için üretilen mavi-beyaz çinilerin büyük kısmı, zamanla sökülerek dünyanın çeşitli yerlerine dağılmıştır.

Restorasyon sırasında yaklaşık 3.000 çini parçası ortaya çıkarıldı. Bu parçaların incelenmesiyle hamama özel olarak üretilmiş 37 farklı desen tespit edildi.

Müzede sergilenen çini parçaları, video haritalama yöntemiyle tümlenerek hamamın geçmişteki ihtişamını yansıtır. Buluntular arasında, Osmanlı Divan şiirinde hamamı betimleyen bir tür olan hamamiye çinileri de yer alır. Bu çiniler, erkekler bölümünün sıcaklığında bulunmuş olup bugün müzede sergilenmektedir.

Titizlikle yürütülen restorasyon sırasında, çinilere ek olarak çeşitli arkeolojik buluntular ortaya çıkarıldı. Kazılar sırasında gün yüzüne çıkarılan seramik kaplar, kandiller, cam eşyalar, sikkeler ve gündelik yaşam nesneleri, 5. yüzyıldan 20. yüzyıla uzanan geniş bir zaman aralığına ışık tutar.

Bugün müze koleksiyonunun bir parçası olan bu buluntular İstanbul’un katmanlı tarihini tek bir yapı içinde görünür kılar.

Bu koleksiyon, hamamın gündelik yaşamını ve bu deneyimi şekillendiren gelenekleri ele alır. Merkezinde, yıkanma kültürünün en belirgin unsurlarından biri olan nalınlara dair geniş bir koleksiyon yer alır.

Nalınların yanı sıra; hazırlanma, dinlenme ve bir araya gelme anlarında kullanılan havlular, kahve fincanları, taraklar gibi farklı objeler de bu anlatının bir parçasıdır. Müze koleksiyonuna bağışlanan bu parçalar, hamamın sosyal yaşamına dair izler sunar. Koleksiyona eşlik eden illüstrasyonlar ve minyatürler, hamamın bir kamusal alan olarak geçmişteki önemini gözler önüne serer.

Hamamın altında, yapının daha erken dönemlerine uzanan bir katman yer alır. Soğuklukların altında konumlanan Bizans dönemine ait sarnıç, restorasyon sırasında keşfedilmiştir. Sarnıcın duvarlarında bulunan sıva yüzeyine kazınmış gemi tasvirlerinin, hamamın inşası sırasında yapıldığı düşünülmektedir. Kökeni ve amacı bugün hala bilinmeyen bu izler, sarnıcın en dikkat çekici unsurlarından biridir.

Bugün sarnıç, ücretsiz olarak ziyaret edilebilir ve mekana özgü güncel sanat sergilerinden oluşan bir programa ev sahipliği yapar.

Kitaplıkta, yıkanma kültürü, İstanbul’un tarihi, çiniler ve su yapılarından, Mimar Sinan ve Barbaros Hayrettin Paşa’nın mirasına uzanan bir seçki yer alır. Bu seçkiye, nadir eserler ile genç okurlar için derlenen yayınlar eşlik eder.

Ziyaretçiler, hamamın tarihsel, kültürel ve sosyal bağlamını derinlemesine keşfetmek için kitaplıktan ücretsiz olarak yararlanabilir.

Ramazan ve Kurban Bayramı hariç resmî tatillerde açıktır.

Hamamın tarihi, mimarisi ve kültürel önemi üzerine farklı bakış açılarını bir araya getiren Zeyrek Çinili Hamam Yayınları, bu temalar etrafında şekillenen bir yayın dizisi oluşturur.

İlk yayımlanan kitap, Barbaros’un Çinili Hamamı: Sinan’dan Bir Başyapıt, on üç yıl süren koruma ve restorasyon sürecine katkıda bulunan akademisyen ve mimarların metinlerini bir araya getirir.

2025 yılında yayımlanan Zeyrek Çinili Hamam’da Şiir ve Hat Sanatı: Bora Keskiner ile Bir Şöyleşi, 16. yüzyıla ait hamamiyelere odaklanır. Hamamlar için yazılmış ve çinilere işlenmiş bu şiirler; edebiyat, hat sanatı ve mimari bezemenin iç içe geçtiği özgün bir ifade biçimi sunar.

Zeyrek Çinili Hamam Yayınları, hamamı farklı yönleriyle ele almayı ve bu anlatıyı yeni yayınlarla sürdürmeyi amaçlar.