Hamamın Hafızası

1530 ile 1540 yılları arasında, Osmanlı donanmasının kaptan-ı deryası Barbaros Hayreddin Paşa, vakfına gelir sağlamak amacıyla Mimar Sinan’a Zeyrek’te bir çifte hamam inşa ettirir. Hamam, yıkanma deneyimine göre kurgulanmış net bir mekansal düzene sahiptir. İç mekanların büyük bölümü, bu yapı için özel olarak üretilmiş mavi beyaz İznik çinileriyle kaplıdır. Bu yoğun çini programı, yapıyı Osmanlı hamamları arasında en zengin bezeme örneklerinden biri haline getirir.

1600’lü yıllara gelindiğinde Zeyrek, ağırlıklı olarak Müslüman nüfusun yaşadığı bir yerleşim alanına dönüşür ve bölgede birçok hamam bulunur. Bu dönem, şehirde hamam kültürünün en yoğun yaşandığı zamanlardan biridir. Zeyrek Çinili Hamam, mahalleye hizmet veren bir çifte hamam olarak çalışır. Aynı zamanda “Nakkaşlar Hamamı” olarak anılır. Bu isim, hamamı kullanan süsleme ustalarına ve zanaatkarların izine işaret eder.

18. yüzyıldan itibaren İstanbul’da yaşanan yangınlar ve depremler birçok yapıyı etkiler. Bu süreçte hamam da zarar görür ve kısa bir süreliğine askeri saraçhane olarak kullanılır.

1800’lerde hamam ilk kez vakıf mülkiyetinden çıkarak özel mülkiyete geçer. İlk sahibi Ali Bey, 1833 ile 1850 yılları arasında yapıda restorasyon çalışmaları yürütür. Sonraki sahipleri de yapıyı değişen ihtiyaçlara göre dönüştürmeye devam eder. Bu müdahaleler yapının korunmasını sağlarken iç mekan karakterinin zamanla değişmesine sebep olur.

1800’lerde hamamın birçok çinisi sökülerek Avrupa’daki antika piyasasında satışa çıkarılır. Bu süreçte yapının özgün bezeme düzeni bozulur. Bugün çinilerin önemli bir bölümü Victoria & Albert Müzesi, Louvre Müzesi ve Ashmolean Müzesi gibi birçok büyük müzenin koleksiyonunda yer almaktadır.

1985 yılında Zeyrek semti, İstanbul’un Tarihi Alanları kapsamında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne dahil edilir. Bu karar, bölgenin tarihi önemini vurgular ve yapıyı koruma altına alır.

Yapının 2010 yılında The Marmara Grubu bünyesine katılmasının ardından, hamam yaklaşık on üç yıl süren kapsamlı bir koruma ve restorasyon sürecine girer. Bu çalışmalar arkeolojik araştırmalarla birlikte yürütülür. Yapılan kazılarda Bizans sarnıcı, çini parçaları ve farklı dönemlere ait izler ortaya çıkarılır. Restorasyon, yapının katmanlı geçmişini görünür kılarken aynı zamanda depreme yönelik güçlendirmelerle onu geleceğe hazırlar.

Zeyrek Çinili Hamam, kapsamlı restorasyonun ardından 2023 yılında yeniden açılır. Bugün yapı, aktif bir hamam olarak hizmet vermeye devam eder. Restorasyon sırasında ortaya çıkarılan çini parçaları, hamam kültürüyle ilişkili bağışlanmış eserler ve arkeolojik buluntular ise yapı bünyesinde oluşturulan müzede ziyaretçilerle buluşur. Yapının altında yer alan Bizans sarnıcı, güncel sanat programına ev sahipliği yapar. Bu program, sanatçıları İstanbul’da zaman geçirerek mekanın tarihi ve mimarisiyle ilişki kuran eserler üretmeye davet eder.