ALEX ČERVENÝ — “KARŞILAŞMALAR ATLASI”
Zeyrek Çinili Hamam, Brezilya’nın önde gelen sanatçılarından Alex Červený’nin Türkiye’deki ilk kişisel sergisi Karşılaşmalar Atlası'nı Anlam de Coster küratörlüğünde sunuyor.
Zeyrek Çinili Hamam, Brezilya’nın önde gelen sanatçılarından Alex Červený’nin Türkiye’deki ilk kişisel sergisi Karşılaşmalar Atlası’nı Anlam de Coster küratörlüğünde sunuyor.
16. yüzyıldan günümüze ulaşan Mimar Sinan yapısı Zeyrek Çinili Hamam’ın altında yer alan Bizans sarnıcında gerçekleşen sergi, astronomi, şehir, mimarlık ve beden arasındaki ilişkileri haritalayan otuzdan fazla eseri bir araya getiriyor. Zeyrek Çinili Hamam’ın davetiyle İstanbul’da yürüttüğü araştırma sürecinde ürettiği yeni yapıtlar, Červený’nin ilk Türkiye seyahatinden ilhamla gerçekleştirdiği ve daha önce hiç sergilenmemiş eserleriyle birlikte izleyiciyle buluşuyor.
Sergide tuval üzerine resimler, parşömen bir heykel, tarihî astronomi risaleleri ve İstanbul gravürleri üzerine müdahalelerinin yanı sıra nakış işlemeli peştemal yerleştirmeleri yer alıyor. Červený’nin üretimleri, sanatçının “düşüncelerimi barındırmak için ideal bir mekân” olarak tanımladığı sarnıç boyunca açılan bir kitabın sayfaları gibi kurgulanıyor.
Alex Červený’nin sarnıç için ürettiği yeni eserler arasında İstanbul Boğazı’ndan esinlenen desen ve resimler öne çıkıyor. Hollandalı ressam ve seyyah Cornelis de Bruyn’un sanatçının özel koleksiyonunda yer alan Voyage Au Levant kitabından iki İstanbul gravürünün tıpkıbasımları üzerine gerçekleştirdiği yeni desenlerde Červený’nin İstanbul’la kurduğu ilişkinin izini sürmek mümkün. Sergide ayrıca Boğaz’ı merkeze alan ve sanatçının alamet-i farikası haline gelen sembol ve kaligrafi öğelerine yer veren üç yeni yağlı boya resim de yer alıyor.
Bir diğer önemli eser grubu ise, sanatçının 2009 yılında İstanbul’da bir sahafta keşfettiği, 19. yüzyıl sonu – 20. yüzyıl başına tarihlenen anonim astronomi risaleleri üzerine çizimler yaparak geliştirdiği Astronomi Defterleri serisi. Osmanlı Türkçesi ve Farsça bilimsel metinler içeren bu sayfalara doğrudan müdahale eden Červený, diyagramlar ve yazı parçaları üzerine yeni görsel takımyıldızları inşa ediyor.
Sanatçı, tarihî belgeleri sabit bilgi taşıyıcıları olarak değil, farklı bilgi sistemlerini aynı anda barındırabilen geçirgen yapılar olarak ele alıyor. Astronomik diyagramlar, el yazmaları ve kent kayıtları, bilimsel bilginin kişisel hafıza ve tahayyül ile iç içe geçtiği yeni kompozisyonlara dönüşüyor.
Serginin astronomi ve denizle kurduğu ilişki, Zeyrek Çinili Hamam’ın kendi hikâyesiyle de kesişiyor. 1530-1540 yılları arasında Osmanlı donanmasının Kaptan-ı Deryası Barbaros Hayreddin Paşa tarafından Mimar Sinan’a yaptırılan Zeyrek Çinili Hamam, astronominin hem denizcilik hem de devlet yönetimi açısından belirleyici olduğu bir dönemin ürünü. 16. yüzyıl Osmanlı sarayında göksel hareketlerin hesaplanması yalnızca takvim, haritacılık ve denizcilik için değil, siyasî gelişmeleri yorumlamak ve önemli girişimler için uygun zamanı belirlemek amacıyla da kullanılıyordu.
Restorasyon sırasında sarnıç duvarlarında bulunan gemi grafitileri ise hamamın inşaatında çalıştığı varsayılan kürek mahkûmlarına atfediliyor. Červený’nin tarihî yüzeyler üzerine katman katman işlediği imgeler, bu iz bırakma arzusunu günümüze taşıyor. Beden ve zihin, gerçek ve hayal gücü arasındaki sınırları muğlaklaştıran bu müdahaleler, tarihsel anlatılar ve kişisel anıların kesiştiği ortak bir harita çiziyor.
Bu sergi, Koza Güreli Yazgan inisiyatifiyle hayata geçirilen ve Anlam de Coster küratörlüğünde devam eden Zeyrek Çinili Hamam’ın güncel sanat programı kapsamında gerçekleşen altıncı projedir. Bu program, tarih boyunca toplumsal bir işlev üstlenen hamamların şifa, aidiyet ve bir araya gelme mekânı olma misyonunu; herkese açık, ücretsiz sergi ve etkinliklerle günümüzde de sürdürmeyi amaçlamaktadır.
Sergi, 31 Ocak 2027’ye kadar pazartesi günleri hariç her gün 10.00–18.00 saatleri arasında ücretsiz olarak ziyaret edilebilir.
